Savaş Karadeniz’i bulandırıyor!
Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş yeniden şiddetlenirken, iki ülkenin insansız hava araçlarıyla (İHA) düzenlediği saldırılar, savaşın NATO kıyılarına kadar yayılmasına neden oldu. Nitekim şiddetlenen İHA saldırıları ve çatışmalarda hedef alınan Türk sahipli 3 gemiden ikisi batarken, batan gemilerde hayatını kaybedenlerin sayısı da 10 kişiyi aştı.
Son birkaç günde Romanya açıklarında İHA saldırısı nedeniyle batan “Royad Mammadov” adlı Türk gemisinden sonra iki geminin daha Karadeniz’de insansız hava araçlarının hedefi olduğu açıklanmıştı. Togo bayraklı “Alfa Watan” yük gemisi batarken, mürettebatının kayıp olduğu, geniş kapsamlı arama kurtarma çalışmalarının ise sürdüğü belirtilmişti. Palau’da kayıtlı “Able” kargo gemisindeki 11’i Türk ve 7’si Hindistan vatandaşı mürettebatın ise kurtarıldığı, kurtarılanlardan birinin vücudundaki yanıklar, diğerinin ise kafa travması nedeniyle hastaneye kaldırıldığı kaydedildi.
Bulgaristan açıkladı
Alfa Watan ve Able adlı gemilere ilişkin açıklama, Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev’den geldi. Radev, Karadeniz’de Türk sahipli bir sivil yük gemisinin İHA saldırısı sonrası battığını ve 10 kişilik mürettebatın tamamının hayatını kaybettiğini açıkladı. Radev, 6 Ekim’de tahıl taşıyan ikinci bir geminin de Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesi içinde vurulduğunu, 18 kişilik mürettebatının kurtarıldığını bildirdi.
Radev, hava ve deniz İHA’larının kullanıldığını, Romanya’nın Sulina limanına seyreden Alfa Watan gemisine yönelik saldırının, Bulgaristan’ın doğusundaki Byala kıyı kentinin yaklaşık 112 km açığında, gece yarısı meydana geldiğini bildirdi. Bulgaristan Başbakanı’nın açıklamasına göre, Able adlı gemi de Palau bayrağı taşıyor ve tahıl naklediyordu. Açık kaynaklar, geminin rotasının İstanbul olduğunu belirtti.
Radev, saldırılarıyı kimin düzenlediğini açıklamadı ancak “Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesi içinde böyle bir saldırı kesinlikle kabul edilemez” dedi. Ukrayna’daki savaşa atıfta bulunan Radev, “Uzun zamandır savunduğum gibi, bu savaş zamanında durdurulmazsa coğrafi kapsamını genişletmeye ve küresel bir çatışma riski de dahil olmak üzere riskleri artırmaya devam edecektir” dedi.
Romanya ve Bulgaristan hem Avrupa Birliği hem de NATO üyesi olduklardı için, savaşın İttifak sınırlarına kadar yayılması sabırları sınıyor gibi görünüyor.
Rusya iddiası
Ukrayna, Bulgaristan ile ortak yaptığı incelemeler sonucunda Alfa Watan’a yönelik saldırının Rusya tarafından gerçekleştirildiğini öne sürdü. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Romanya açıklarında batan ve kaptanının hayatını kaybettiği Royad Mammadov yük gemisiyle ilgili olarak da yine Rusya’yı suçlamıştı. Moskova’dan ise konuyla ilgili açıklama gelmedi. BBC, Rusya Savunma Bakanlığı’nın yayımladığı bültende, 5 Ekim’de Rus güçlerinin iki yük gemisini hedef aldığı belirtilmişti.
Öte yandan Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de bir açıklama yaparak, “Karadeniz’deki durum giderek daha kaygı verici hale geliyor. Ticari gemiler ve masum mürettebat hedef alınıyor; denizde zaten can kayıpları yaşandı” ifadelerini kullandı. Von der Leyen, “Sivil deniz taşımacılığına yönelik saldırılar kabul edilemez” dedi. Bulgaristan Cumhurbaşkanı İliyana Yotova, Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıların ardından Türkiye ve Romanya ile acil istişarelerde bulunacaklarını açıkladı.
Liberya bandıralı tanker de vuruldu
Karadeniz’de İHA saldırıları sürerken, Türk gemilerinin yani sıra bir de Liberya bandıralı tankerin vurulduğu açıklandı. Rusya Ulaştırma Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Rusya’nın Karadeniz kıyılarında Liberya bandıralı bir petrol tankerine donanmaya ait İHA isabet ederken, gemide büyük bir yangın çıktığı kaydedildi. Rusya Savunma Bakanlığı da, Ukrayna’nın Odessa ve Yuzhny limanlarında bulunan ticari kuru yük gemilerine İHA saldırıları düzenlendiğini, bu gemilerin, Ukrayna için askeri ve çift amaçlı malzeme taşıdığını öne sürdü.
Türkiye’den diplomatik atak
Türkiye; Rusya ile Ukrayna arasında 24 Şubat 2023’de savaşın başlamasıyla birlikte Karadeniz’in bir çatışma alanına dönüşmemesi için hem geleneksel hem de askeri ayakları bulunan çok yönlü bir diplomasi yürüttü. Türkiye, savaşla birlikte askeri gemilerin Türk boğazlarından geçişinde Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin 19. maddesini uygulamaya koydu. Türkiye, kendisi savaşın tarafı olmadığı sürece Montrö Sözleşmesi gereği tahıl, kargo veya petrol taşıyan ticari gemilerin Boğazlar’dan geçişini yasal olarak engelleme hakkına sahip değil. Türkiye’nin ve BM’nin öncülüğünde Temmuz 2022 ile Temmuz 2023 arasında Karadeniz Tahıl Girişimi Anlaşması’na bağlı olarak Tahıl Koridoru uygulaması ile ticari gemilerin güvenli geçişleri sağlandı. Ancak iki ülke arasında savaşın şiddetlendiği dönemlerde Karadeniz’de gemilere yönelik saldırılar özellikle son dönemde gündemde öne çıktı. 2026 yılı içinde Karadeniz’den geçiş yapan ticari gemilere yönelik İHA, İDA ve füze saldırılarında artış oldu.
Yeni girişimler
Türkiye, Karadeniz’deki gerilimi yükselten bu sorunu çözmek için yeni girişimlerde de bulundu. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Karadeniz’deki ticari seyrüsefer emniyetini sağlamak üzere taraflara gemilere yönelik saldırıların durdurulmasını ilan edecek yeni bir mutabakat metni taslağı iletti. Türkiye’nin önerisi Tahıl Koridoru gibi sivil deniz taşımacılığını korumayı amaçlıyor. Buna göre, Türkiye ve Rusya’ya yeni rota önerilerinde bulunuldu. Öneri Ukrayna gemileri için Romanya ve Bulgaristan kıyılarını izleyerek İstanbul Boğazı’na ulaşmalarını sağlayacak bir rota öngörüyor. Rus gemileri için ise Gürcistan ve Türkiye kıyıları boyunca güvenli bir rota oluşturulması önerisi yapıldı. Ancak bu öneriye, iki ülkeden de henüz net bir yanıt gelmedi.
