Yemen iç savaşı neden yeniden alevlendi? 'Kimsenin kaybedecek bir şeyi yok!'
Derleyen: Oğuzcan Atış /Milliyet.com.tr -Uzun yıllardır iç savaş halinde olan Yemen'de çatışmalar bir süredir düşük yoğunluklu devam etmiş olsa da son günlerde yeniden alevlendi. Halihazırda iç savaşın taraflarından birinin İran destekliHusiler, diğerinin ise Suudi Arabistan destekli Yemen hükümeti olması nedeniyle ülkede tırmanan gerilim; mevcut askerî ve politik tablo doğrultusunda tüm bölgeyi, hatta belki de tüm dünyayı yakından ilgilendiriyor. Uzmanlara göre mevcut gelişmeler doğrultusunda tüm taraflar çatışmaları şiddetlendirmek için güçlü gerekçelere sahip. Peki Yemen'de şu anda tam olarak ne oluyor? Uzmanların ifadesiyle Yemen'deki grupların tamamı neden çatışmaları tırmandırmak için 'yeterli' gerekçeye sahip?
HUSİLER KIZILDENİZ KIYILARINI KONTROL ALTINA ALDI
Arap Baharı kapsamında başlayan gösterilerin ardından İran tarafından desteklenenHusiler, 2014'te Yemen hükümetini devirerek başkentSana'yıele geçirdikten sonra iktidara geldi.HusilerinSana'yıele geçirmesinin ardından Suudi Arabistan,Husilerinidaresinde olan bölgelere yönelik şiddetli bir hava bombardımanına başladı. 2022 yılında sağlanan ateşkesin ardından durum nispeten durağan bir hal almış olsa daHusilerinkontrolündeki bölgeye uygulanan baskı devam etti.Husilerindış dünya ile tek bağlantısı Yemen'in batısında, Kızıldeniz sahilinde bulunanHudeydeLimanı oldu. Hamas'ın 7 Ekim 2023 tarihindeki İsrail'e yönelik 'Aksa Tufanı Operasyonu' hamlesinin ardından İsrail'in Gazze'deki operasyonlarını şiddetlendirmesiyle birlikteHusiler,BabülmendepBoğazı'ndaki trafiği kontrol altına alarak İsrail bağlantılı gemilerin geçişini yasakladı ve İsrail'e yönelik saldırılar gerçekleştirdi. İsrail'in İran'ı hedef aldığı '12 Gün Savaşı' sırasında bu durum daha da tırmandı. ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a yönelik saldırılarının ardından ise zirve noktaya ulaştı.
Uzmanlara göreHusilerin, mevcut çatışmaların şiddetlenmesi halinde kaybedecek çok az şeyi bulunuyor. İran destekli güçler Suudi Arabistan'a baskı uygulayarak,Husiliderlerin gruba daha fazla güç kazandırabilecek siyasi tavizler elde etmesini umuyor. Bu kapsamdaHusiler; kontrol ettikleri bölgelere yönelik ablukanın kaldırılmasını, Suudi Arabistan'ın Yemen'den çekilmesini ve Riyad'ın iç savaşın taraflarından biri olan Yemen hükümetine desteğini kesmesini istiyor.TheNew York Times gazetesine konuşan Yemenli araştırmacı ve politika danışmanı İbrahim Celal,Husilerinidare ettikleri topraklarda karşılaşılan sorunlardan Suudi Arabistan'ı sorumlu tuttuklarını belirterek "Husileringerilimi azaltmak için hiçbir nedenleri yok" dedi.
YEMEN HÜKÜMETİ HAKİMİYET ALANINI GENİŞLETMEK İSTİYOR
İç savaşın bir diğer tarafı olan ve uluslararası kuruluşlar tarafından da tanınan Yemen hükümetinin temel motivasyonu ise ülke genelinde kontrolü yeniden sağlamak. Suudi Arabistan destekli Yemen hükümetinin mali ve askerî konularda Riyad'a bağımlı olduğu biliniyor. AncakHusilerinsert direnişi nedeniyle Yemen hükümeti uzun süredir ülke genelinde hakimiyet kurmakta zorlanıyor.TheNew York Times gazetesine konuşan ve Uluslararası Kriz Grubu isimli düşünce kuruluşunda Yemen üzerine çalışmalar yürüten AhmedNagi, Suudi Arabistan'ın öncelikli amacının yakın zamana kadar mevcut krizi tırmandırmamak olduğunu ifade ederek "Uzun bir süre boyunca Yemen hükümetini baskılayan taraf Suudilerdi; çünkü öncelikleri krizi sınırlandırmak ve tırmanmasını engellemekti" dedi.
Ancak bu tablo 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail ve İran arasındaki savaşın ardından değişti. İran'ın, kendisine yönelik hamlelerin ardından Orta Doğu genelinde bulunan ABD üsleri ve enerji tesislerini hedef alması, hemen ardındanHusilerinde benzer adımlar izlemesiyleYemen'deki mevcutdurum da şekil değiştirmeye başladı ve Suudi Arabistan'ı tehdit edecek bir boyuta ulaştı. Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan arasında yaşanan gerilim sonucunda Yemen'de BAE destekli Güney Geçiş Konseyi dağılıp Suudi Arabistan destekli Yemen hükümetine dahil olunca ülkede sadece İran ve Suudi Arabistan destekli yapılar kaldı; bu durum da sıcak çatışma ihtimalini daha da artırdı.
ABD, İRAN ÜZERİNDEKİ BASKIYI ARTTIRMAK İSTİYOR
Yemen'deki çatışmalar, halihazırda İran ile gerilim içinde olan ABD için de kritik bir öneme sahip.Husilerinİran tarafından desteklendiği biliniyor ve bu güçlerin Kızıldeniz'deki gemi trafiğini tehdit etmesi, Hürmüz Boğazı'nın da kapalı olması nedeniyle ABD ve dünyanın geri kalanı için enerji tedariki başta olmak üzere birçok alanda aksamalara yol açıyor. Şubat ayında başlayan ABD-İran savaşından bu yana, dünyanın en büyük petrol ihracatçılarından biri olan Suudi Arabistan, İran'ın fiilen abluka altına aldığı Hürmüz Boğazı'nı baypas etmek için Kızıldeniz rotasına yönelmiş durumda olsa da bu bölgede deHusilerinvarlık göstermesi petrol fiyatlarını ciddi şekilde tırmandırmış durumda.
Analistlere göre İran'ın küresel ekonomiyi sekteye uğratması ve Amerika Birleşik Devletleri'nde benzin fiyatlarını tırmandırması, Trump üzerinde baskı kurmasının en etkili yolları arasında yer alıyor.
SUUDİ ARABİSTAN, TEHDİT ALGISINI SONLANDIRMAK İSTİYOR
Birleşmiş Milletler öncülüğündeki ateşkesten önceki süreçte Suudi Arabistan,Husilerinidare ettiği bölgelere şiddetli hava saldırıları düzenliyordu. Bu bölgeye uygulanan abluka bombardımanla birleşinceHusilerinkontrolündeki alanda hastalık, açlık ve çeşitli gerekçelerle aralarında çocukların da bulunduğu çok sayıda kişi hayatını kaybetti. Ancak bombardımanHusidirenişini kırmaya yetmedi ve Suudi Arabistan bu yaklaşım tarzını değiştirmek zorunda kaldı. 2022'den itibarenHusilerimüzakerelerle kontrol altında tutmaya çalışan Suudiler; krallığın güney sınırında sükuneti sağlamayı veHusilerile İran arasındaki bağı koparmayı umuyordu. Yeniden başlayacak bir çatışma ortamı, Veliaht Prens'in Suudi Arabistan'ı küresel bir iş ve turizm merkezine dönüştürme yönündeki iddialı hedeflerini riske atabilirdi.
2030 yılında büyük bir fuara, 2034 yılında ise Dünya Kupası'na ev sahipliği yapmaya hazırlanan Riyad, bu organizasyonlara olası bir askerî gerilimin gölge düşürmesini istemiyor. Uzmanlara göre iki taraf arasındaki diplomatik kanallar da tıkanmış durumda.TheNew York Times gazetesine konuşan veChathamHouse'daYemen üzerine çalışmalar yapanFareaAl-Muslimi, barış ortamına olan inancın azaldığını ifade ederek "SuudilerinHusilerlebarışınimkansızolduğuna dair giderek artan bir inancı var. Onları parayla ikna etmeye çalışıyorlar, bombalıyorlar ya da diplomatik yolları deniyorlar. Ama bunların hiçbiri işe yaramadı" dedi.
Yemen'de yeniden tırmanan çatışmaların ne kadar ileri gideceği ve nasıl sonuçlar doğuracağı halihazırda bilinmiyor. Ancak uzmanlar, gerilimin sürmesi halinde tablonun daha da kanlı bir hal alacağı konusunda hemfikir. Yaşanacakların sadece Yemen'i kapsamadığını vurgulayan analistler, tüm Orta Doğu'da oluşan yeni şartlar altında petrol tedarikinin de riske girmesiyle krizin tüm dünyayı etkileyebileceğini ifade ediyor.
